Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam mà còn là người sáng lập nền báo chí cách mạng Việt Nam, đồng thời là một nhà báo kiệt xuất. Sự nghiệp báo chí của Người đã góp phần định hình diện mạo, bản sắc và giá trị của nền báo chí cách mạng Việt Nam trong một giai đoạn lịch sử đầy gian khó nhưng cũng vô cùng vẻ vang.
Đến hôm nay, những tác phẩm báo chí cùng hệ thống quan điểm, lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn là di sản tinh thần quý báu, có giá trị định hướng sâu sắc đối với sự phát triển của báo chí nước nhà.
Ngay từ rất sớm, Người đã nhận thức rõ sức mạnh to lớn của báo chí đối với sự nghiệp cách mạng, đối với đời sống xã hội và công cuộc nâng cao dân trí, bồi dưỡng dân đức. Từ thực tiễn hoạt động cách mạng phong phú, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng báo chí như một vũ khí sắc bén để tuyên truyền, cổ vũ quần chúng, tập hợp lực lượng, phục vụ sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Ngày 21 tháng 6 năm 1925, tại Quảng Châu (Trung Quốc), Người sáng lập Báo Thanh Niên – tờ báo cách mạng đầu tiên của Việt Nam, đánh dấu sự ra đời của nền báo chí cách mạng nước ta.
Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại một khối lượng tác phẩm báo chí đồ sộ với khoảng 2.000 bài viết, sử dụng hơn 50 bút danh khác nhau, phản ánh sâu sắc hầu hết các vấn đề của cách mạng và đời sống xã hội, trở thành một di sản báo chí vô giá của dân tộc.
Hành trình 50 năm làm báo của Người bắt đầu từ bài viết “Vấn đề dân bản xứ” đăng trên báo L’Humanité ngày 02/8/1919 và kết thúc bằng tác phẩm “Nâng cao trách nhiệm chăm sóc và giáo dục thiếu niên, nhi đồng” đăng trên báo Nhân Dân ngày 01/6/1969.
Không chỉ là người làm báo thực tiễn, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn để lại hệ thống tư tưởng sâu sắc về báo chí cách mạng. Người khẳng định rõ vai trò, chức năng, nhiệm vụ và tính chất của báo chí; đồng thời nêu cao yêu cầu về đạo đức, trách nhiệm, phong cách của người làm báo.
Người từng căn dặn: báo chí cách mạng phải phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội, phục vụ sự nghiệp thống nhất đất nước và góp phần bảo vệ hòa bình thế giới. Từ đó, Người nhấn mạnh rằng người làm báo phải có lập trường chính trị vững vàng, bởi “đường lối chính trị đúng thì những việc khác mới đúng được”.
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, báo chí trước hết là công cụ phục vụ nhân dân, đồng thời là phương tiện tuyên truyền, giải thích đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước. Vì vậy, báo chí phải mang tính quần chúng, tính chiến đấu và tính định hướng rõ ràng.
Người cũng đặt ra những yêu cầu rất cụ thể đối với mỗi nhà báo khi tác nghiệp: viết cho ai, viết để làm gì và viết như thế nào để người dân dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm theo. Đó chính là thước đo giá trị thực tiễn của một tác phẩm báo chí.
Bên cạnh đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh tinh thần cầu thị trong sáng tạo báo chí. Người khuyên rằng sau khi viết xong cần nhờ đồng chí, đồng nghiệp góp ý, sửa chữa; tuyệt đối tránh tư tưởng tự mãn cho rằng bài viết đã hoàn hảo.
Người cũng phê phán những biểu hiện thiếu chuẩn mực trong báo chí như viết dài dòng, lan man, không phù hợp với khả năng tiếp nhận của quần chúng; đưa tin thiếu thận trọng, dễ làm lộ bí mật; hoặc lạm dụng từ ngữ nước ngoài không cần thiết, gây khó hiểu cho người đọc.
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: báo chí là một mặt trận, và người làm báo là những chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng – văn hóa. Nhiệm vụ của báo chí là phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Để hoàn thành sứ mệnh đó, đội ngũ những người làm báo và các cơ quan báo chí phải không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị, nâng cao trình độ chuyên môn, trau dồi đạo đức nghề nghiệp và văn hóa báo chí. Đồng thời, phải bám sát thực tiễn đời sống, gắn bó mật thiết với nhân dân, lắng nghe hơi thở cuộc sống để tạo ra những tác phẩm có giá trị, phục vụ thiết thực sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Tư tưởng và di sản báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh mãi mãi là ngọn đuốc soi đường cho nền báo chí cách mạng Việt Nam hôm nay và mai sau.